Кофе шынымен бұлшық ет ауырғанын баса ма?

Бұл мақала кофе өсімдіктерінің биологиясы туралы. Сусын үшін қараңыз Кофе.

Кофе Бұл түр туралы гүлді өсімдіктер ішінде отбасы Рубиас. Кофе түрлері болып табылады бұталар немесе кішкентай ағаштар тропикалық және оңтүстікке тән Африка және тропикалық Азия. The тұқымдар деп аталатын кейбір түрлердің кофе дәндері, түрлі сусындар мен өнімдерге хош иіс беру үшін қолданылады. Жемістерде, тұқымдар сияқты, көп мөлшерде болады кофеин, және ерекше тәтті дәмі бар және көбіне шырыннан тұрады. Зауыт әлемдегі ең құнды және кең сатылатын зауыттардың бірі болып табылады тауарлы дақылдар және бұл маңызды экспорт бірнеше елдің өнімі, соның ішінде Орталық және Оңтүстік Америка, Кариб теңізі және Африка.

Өсіру және пайдалану

Кофе жемістерінің кез-келген дақылының шамамен 5-10% -ында тек бір бұршақ кездеседі. А деп аталады peaberry, ол кәдімгі кофе дәніне қарағанда кішірек және дөңгелек.

Кофе жеміс қимасы

Экология

Бірнеше жәндіктердің зиянкестері кофе өндірісіне әсер етеді, соның ішінде кофе қайнатқыш қоңызы (Hypothenemus hampei ) және кофе жапырақтары (Leucoptera caffeina ).

Кофе кейбіреулерінің личинкалары тағамдық өсімдік ретінде қолданылады Лепидоптера (көбелек және күйе ) түрлері, Дальцера абраса, репа көбелегі және тұқымның кейбір мүшелері Эндоклита, оның ішінде E. дамор және E. malabaricus.

Кофе су мен шайдан кейін ең көп ішілетін сусын.  Офиста жұмыс істейтін қызметкерлердің басым бөлігі жұмысты кофе ішумен бастайды.

Шығу тарихы

Қалди есімді эфиопиялық адам жайылымда ешкісінің қанық қызыл жемісті жегенін көреді. Бұл өсімдікке Қалди күдікпен қарайды. Ертесі таңертең ауыл тұрғындары осы өсімдікті сөз етіп отырады. Қалди өсімдікті өзіне сынап көреді. Сергек болғанына және күш алғанына таңғалады. Халықты өз қасиетімен таңғалдырған кофе тарихы осылай бастау алады.

Кофенің дүние жүзіне таралуы

14 ғасырда Эфиопияда кофе ағашы көп өсіп, кең таралып кетеді.

16 ғасырда кофе сусыны дамиды. Осман исмпериясында етек жая бастайды.

16 ғасырда Еуропа саудагерлері Араб кофесін сатып алады. Еуропада дами бастайды.

16 ғасырда Үндістанда кофе өсіріле бастайды.

17 ғасырда Үндістаннан голландиялық саудагерлер сатып алып, Ява мен Суматра аралдарына таратады. Осылайша кофе бүкіл әлемге таралады.

Алғашқы кофехана және оның ізбасарлары

Әлемдегі алғашқы кофехана 1475 жылы Константинополда ашылды. Қазір бұл Түркия астанасы – Стамбул. Түріктер кофенің дамуына елеулі үлес қосты.

Еуропада 1670 жылы әрбір ірі қалада кофехана пайда болды. Францияда ерлер мен әйелдер кездесетін орын ретінде қаралды. «Сafé au lait» деп аталатын сүт қосылған кофе танымал болды.

Америкада бірінші кофехана Бостонда 1670 жылы ашылды. 1773 жылдан бастап америкалықтар үшін кофе ұлттық сусынға айналды.

Англияда кофехана өзекті мәселелерді талқылайтын орын ретінде саналды. Лондонда 16 ғасырдың соңында 300 жуық кофехана болды.

Кофенің пайдасы

Ғалымдар кофенің есте сақтау қабілетін арттырып, көңіл-күйді көтеретінін айтады. Сонымен бірге кофеин ағзадағы метоболизм процесін жылдамдатады. Мысалы, кофеин арық адамның бойындағы 29% майды, ал толық адамда 10% майды ыдыратады. Тәжірибе нәтижесінде күніне бір шыныаяқ кофе ішетін әйелдерде күйзеліске ұшырау дәрежесі 20% төмен болатыны анықталды.

Зерттеушілер жаттығудан кейін екі шыныаяқ кофе ішуге кеңес береді. Олар өздері жасаған тәжірибеде жаттығудан келген адамдардың жартысына кофе ішкізген. Бұлшық еттегі ауырсынуды сұрағанда кофе ішкендердікі төмен болған.

Сингапур ғалымдары күн сайын екі немесе одан да көп шыныаяқ кофе ішу бауыр ауруына, қатерлі ісікке шалдығудың алдын алатынын айтады. Өтте тас жиналмайды. Сондай-ақ 489 706 адам қатысқан тағы бір зерттеуде күніне 4-5 шыныаяқ кофе ішетін адамдардың асқазанында қатерлі ісіктің пайда болу қаупі 15% төмендейтіні анықталған.

Кофенің зияны

Кофені көп ішкен жағдайда ұйқысыздыққа шалдықтырады. Кофе ішкеннен кейін 15 минутта ағзаға әсер етеді. Алты сағат белсенді боласыз. Егер ұйқыңыздың қанғанын қаласаңыз, түстен кейін немесе ұйықтар алдындағы 2-3 сағатта кофе ішпеңіз.

Егер қандай да бір дәрі қабылдап жүрсеңіз, дәрігерден кофемен бірге ішуге болатыны немесе болмайтыны туралы сұрап алыңыз. Себебі кофе дәрілік заттардың әсерін арттырып немесе әлсіретіп жіберуі мүмкін.

Кофе ішкен адамдар жеміс шырынын, газдалған немесе өзге де тәтті сусындарды ішуге құмартып тұрады. Бұл шешімді австралиялық ғалымдар шығарған.

Олар тәжірибеге қатысушыларды екі топқа бөліп, бір топқа бірнеше күн бойы кофе ішкізген. Екінші топ ештеңе қабылдамаған. Нәтижесінде бірінші топтағылар күніне 419 мл, ал екіншілері 273 мл тәтті сусындарын ішкен.

Италия ғалымдары 18 бен 45 жас аралығындағы 1200 адамға зерттеу жасайды. Көп кофе ішетін адамдарда қан қысымы 4 есе, ал 2 шыныаяқ ішетіндерде 3 есеге жоғарылайды.

Дайындаған: Гауһар Бердібек

Жоспар

ЖОСПАР
Кофе туралы жалпы мәлімет
Кофе сусынының шығу тарихы
Кофе өндірісіндегі алдыңғы қатарлы елдер
Кофе сусынын шығарудағы таңдаулы брендтер
Кофенің негізгі түрлері
Кофе өндіру технологиясы
Кофені демдеу әдістері
Кофенің пайдасы мен зияны

Кофе туралы жалпы мәлімет

КОФЕ ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ МӘЛІМЕТ
Кофе – әлемдегі ең көп таралған сусындардың бірі.
Америка мен Европаның үлкен қалаларындағы он
тұрғынның жетеуі өз таңдарын капучино мен эспрессо
арқылы бастайды екен. Кофенің әлемге атағы
жайылғаны соншалық, бұл сусын түрі ғылымның
басты объектісі болып саналады. Кофенің қасиеті
жайында әр жыл сайын жаңа деректер жарық көреді.
Кофе ағашы егілген соң, алты жылдан кейін өнім
бере бастайды. Әлемде кофенің сан мыңдаған түрі
бар. Варашава кофесі, Шығыс кофесі, бразилиялық
кофе және т.б. Оның негізгі түсі жасыл, тек қуырған
соң қоңырқай тартады. Бұлардың сырт пішіні ұқсас
болғанымен, дәмі өз алдына ерекше. Кофе дәнінде
клетчатка, азотты
заттар, кофеин, қант, май, минералды тұздар бар

Кофенің шығу тарихы

КОФЕНІҢ ШЫҒУ ТАРИХЫ
Ежелгі аңыздарға сүйенсек,
кофенің ғажайып қасиетін,
эфиопиялық Қалди есимді бақташы
кездейсоқ байқауынан бастау алған
корінеді. Ол ешкісін күндіз
жайылымда жүргенде кофенің қанық
қызыл жемісін жегенін кореді. Сол
күні түнде тек мазаланып кеткенін
сол кофе жемісінен көріп күдіктенеді.
Тан ертенгісін бұл қызық жайды ауыл
діндәрына әнгіме етіп айтады екен.
Діндәр ол жеміске қатты қызығып
өзіне сынап көрмек болғанда, өзінің
сергек бодғанын және ерекше
тыныштық тауып, күш алғанына
таңданып қарайды. Содан бері бұл
кофе жемісін түнгі құлшылық етуде,
құлшылық етушілерге ұсынады.
Халықты өз қасиетімен
таңдандырған кофе осылайша дамуы
бастау алады. Діндәрлар кофені әр
түрлі етіп қуырып та қолданада.

Кофе сусынының өңдеу жолдарының пайда болуы

КОФЕ СУСЫНЫНЫҢ ӨҢДЕУ ЖОЛДАРЫНЫҢ ПАЙДА БОЛУЫ
Жалпы кофенің ашылуы б.з 850 ж тиесілі
болғанымен, кофеніңерекше қасиетін бермен
келе бірер ғасырдан соң мойындалып, таныла
бастады. Бастапқыда кофені сусын ретінде емес,
кофе жемісі ретінде пайдаланды. Кейіннен
Йеменде кофені сусын ретінде дайындалып, ол
сусын «Йеменнің ақ кофесі» деп аталына
бастады.
ХI ғ Эфиопия Араб түбегінен біржолата қуылды,
дегенмен эфиопиялықтардың әртүрлі мәдениеті,
оның ішінде кофені күнделікті қолдану мәдениеті
арабтарға өтіп үлгерген еді. Арабтар кофені
дайындаудың ең ежелгі технологиясын
пайдаланды. Олар кофеге әртүрлі жануар майын
араластырып, сүт қосып бир келкі массаға
жеткізіп, қуырып алды. Содан алынған кофеден
жолға алып жүруге ыңғайлы болу үшін
дөңгелектеп формаға келтіріп кептірді. Жоғарыда
аййтып өткендей олар кофені сусын ретінде
емес құрт тәрізді қатты күйде пайдаланды.
Тек XII ғ кофе ұнтағынан сусын дайындай дами
бастады. Және кофе өндірудің қазіргі жаңа
технологиясына ұқсас, алғашқы түрлері пайда
болды. Яғни кофені кептіреді, қуырады,
майдалайды, дайын болған ұнтаққа қайнаған су
қосып демдейді.

Кофе сусынының дүние жүзіне тарауы

КОФЕ СУСЫНЫНЫҢ ДҮНИЕ ЖҮЗІНЕ ТАРАУЫ
XIV ғ дейін Эфиопияда кофе ағашы
өте кобейіп, жабайыланып өсе
бастады.
XVI ғ Кофе сусыны дамып Осман
империясында етек жая бастады.
XVI ғ аяғында Еуропа саудагерлері
Араб кофесін сатып алып, Еуропада
саудаға түсірді.
Аңыздарға сүйенсек XVI ғ Араб кофе
ағашын Оң. Үндістанға жасрын түрде
алып келініп, өсіріле бастады. Ол
жерден XVII ғ голландиялық
саудагерлер кофені жасырын түрде
Яву мен Суматруға жеткізіп, бұл
жерлерде де өсіріле бастады.
Осылайша кофе бүкіл әлемге таныла
бастады.

Кофенің дамуына байланысты қызықты мәліметтер

КОФЕНІҢ ДАМУЫНА БАЙЛАНЫСТЫ ҚЫЗЫҚТЫ МӘЛІМЕТТЕР
1517 жылы Йемен губернаторы Өздемир Паша кофені Йеменнен
Стамбұлға әкелген. Сарайда кофені қадірлегені соншалықты 40-тан астам
адамнан тұратын бір топ кофе даярлау үшін тағайындалған. Осы топтың
басшысына да «кахведжибашы» (кофешілердің басшысы) делінген.
Кәнизактарға түрік кофесін пісірудің ерекшеліктері үйретілген
Тарихшылардың байандауы бойынша, Осман империясы патшасы ұлы
Мехмед Кепрюлю бір күні шаруа болып киініп, бүкіл халық жиналып әнгіме
дүкен құратын кофеханаларға барып, халқының ой пікірін білгісі келеді.
Содан бірде бір жақсы ангіме естімеген патша ашуланып кофеханаларды
жапқызып тастаған екен.
Англияда көптеген жылдар бойы кофеханалар тек ерлер клубы болып
есептелінген. 1674 ж бұл жағдайға қарсы болып «Әйелдер қауымы кофеге
қарсы» мақаласы шықты.
1686 ж Парижде ен алғашқы атақты кофехана ашылды, ол жерде кофенің
таза сорттарынан жасалған кофе сусындары ұсынылды.
Ресейде кофенің ішілу үрдісі Петр ! Есімемен байланыстырылады. Себебі
кофенің елге келуі Петр ! Кезінде болған екен. 1703 ж Ресейде ең алғашқы
кофехана ашылды.

Бразилия

БРАЗИЛИЯ
Футболшылар мен модельдердің
Бразилия мемлекетінен көп шығатынын
білетін шығарсыз. Сонымен қатар
Бразилия кофені ең көп өндіретін және
экспорттайтын мемлекет болып
табылады.
2014 жылы Бразилия 2,720,520 тонна
кофе дәнін өндірген. Бұл әрине жаңалық
емес, өйткені Бразилия кофе дәнін
өндіруде соңғы 100 жылда алдыңғы
қатардағы елдердің бірден бірі.
Кофе егілетін алқаптар көбінесе МинасЖерайс, Сан-Паулу, Парана және елдің
оңтүстік-шығысындағы шаттатарда
орналасқан. Аталмыш жерлердің
климаты кофе өндірісіне өте қолайлы.
Жалпы алғанда Бразилияда кофе
өндіретін алқап 27 000 шаршы
шақырымнан асып кетеді.

Вьетнам

ВЬЕТНАМ
Вьетнам кофе өндірісінде екінші орында тұр.
Бұл ел 2014 жылы 1 650 000 тонна кофе
өндірген.

Колумбия

КОЛУМБИЯ
Бәлкім 20 ғасырдың ортасында
Колумбияның Ұлттық Кофе
Федерациясының демеуімен
жасалған жарнама әсер етуі
болар, қазіргі таңда Колумбия
кофесін елдің басым бөлігі
біледі.
Соңғы жылдары ауа-райы
Колумбияның кофе өндірісіне
кері әсерін тигізуде. Десек те
Колумбия 2014 жылы 750 000
тонна кофе дәнін өндірді және
кофе өндірісі әлемінде өз
орнын сақтап қалуда

Индонезия

ИНДОНЕЗИЯ
18 000 үлкенді кішілі
аралдардан құралған
Индонезия аралды мемлекеті
де кофе өндірісінде алдыңғы
қатарлы елдердің бірі. Бұл ел
2014 жылы 540 000 тонна
кофе дәнін өндірген. Елдің
географиялық орны және
таулы ландшафт кофе
өндірісінде таптырмас
климаттық жағдай жасауда.
Индонезияда өндірілетін
кофенің 90 пайызын рабуста,
қалған 10
пайызын арабика, либерика ж
әне т.б түрлері құрайды.

Эфиопия

ЭФИОПИЯ
Негізі Эфиопия кофе дәнін жылда көп
өндіретін елдердің қатарында. 2014
жылы 397 500 тонна кофе дәнін
өндірді. Эфиопия кофенің Арабика деп
аталатын танымал түрінің
географиялық отаны болып табылады.
Эфиопия кофесі теңіз деңгейінен
1100-2100 метр жоғарыда және 20-25
градуста өседі. Кофе өндірісі Эфиопия
мемлекетінің экономикасының біраз
бөлігін қамтамасыз етеді, орта
есеппен 15 млн халық кофе
өндірісінде жұмыс жасайды.
Эфиопияның орталық және оңтүстік
аймақтарында Сидамо деп аталатын
кофе өндіретін аудандар бар. Осы
аудандарда өндірілетін кофе дәндері
ең сапалы, әрі ароматты болып
есептеледі.
Эфиопияда өндірілетін
кофелерден харрар және жимма деп
аталатын түрлері өте танымал.

Үндістан

ҮНДІСТАН
Кофе өндірісі туралы әңгіме қозғалғанда Үндістан бұл өндірісте алдыңғы
қатарларда екені ешкімнің ойына келе қоймауы мүмкін. Кино
индустрияда танымал үнді елі кофе өндірісінде де артта емес.
Бұл ел 2014 жылы 344 760 тонна кофе дәнін өндірді және бұл тізімде
алтыншы орында тұр.

Мексика

МЕКСИКА
Мексика 2014 жылы 240 000 тоннадан
аса кофе өндірді. Бұл елде сапалы араб
кофесі өндіріледі.
1990 жылдары Мексиканың кофе
өндірісінде дағдарыс болды. Сол
жылдары әлемде кофе бағалары
басқарылмай, Мексика әлемдік
нарықта бәсекелестікке жарамсыз
болып қалды. Бұл кофе дағдарысы
Мексиканың экономикасына және
әлеуметтік тұрақсыздыққа алып келді.
1990-2000 жылдар арасындағы
дағдарыстан кейін, 2000 жылдардан
кейін АҚШ тарапынан Мексикаға кофе
сұранысы біртіндеп арта бастады
осының арқасында Мексиканың кофе
өндірісі қайта жандана бастады.
2005 жылы 100 000 тоннадай кофе
өндірген Мексика, 2014 жылы 240 000
тонна кофе өндірді.

Nescafe

NESCAFE
Кофе шығаруда ең атақты бренд олNestle корпарациясына тиесілі Nescafe.
Бренд атауы өндіруші Nestle мен Café
сөздерінің біріктірілуінен пайда болған.
Бренд Nescafe 1938 ж Швейцария
қаласында п.б. Бұл күнге дейін кофені
сақтауда, өңдеуде біршама
қиыншылықтар болды. Кофе өндірісінен
шығын көптеп болды. Яғни өңдеуден
қалған кофе ұнтақтары қолданыссыз
қалды. Сондықтан кофе бағасы жоғары,
қолжетімсіз болды. 1930 ж Институт кофе
Бразилия Nestle ком-на, қазіргі
қолданыстағы ыңғайлы ерігіш кофелердің
алғашқы нұсқасын ұсынды. Осылайша
қазіргі таңда ерігіш кофелер Nescafe
брендімен танымалдыққа ие болды.

Jacobs

JACOBS
1895 ж Бремен қаласында Иогани Якобс өзінің жеке кофе, какао, шоколодтың
әр түрлі сорттарын ұсынатын дүкеннін ашты. Дәл осы жыл Jacobs брендінің
құрылуына бастама болды. Ресми түрде тауар маркасы ретінде 1913 ж енгізілді.
Бірінші дүние жүзілік соғыс жылдарында кофе саудасына тиымдар салынып,
өндіріс жағдайы қиындай бастады. Сонымен Якобс саудаға басқа да тауарларды
қосуға мәжбүр болды. Мәселен қант пен әртүрлі жармаларды. Соғыс
аяқталысымен Якобс өзінің тусқан інісі Уолтердің үлкен көмегімен кофе өндірісін
ода әрі қарай жандандырды. Осылайша қазірде бұл бренд өте танымал.

MacCoffee 3 в 1

MACCOFFEE 3 В 1
MacCoffee 3 в 11994
жылы ерігіш кофе
сусыны MacCoffee 3 в 1
Ресей сауда
орындарында алғаш рет
айналымға түсті. Өзінің
кофе, сүт және қанттың
ерекше үйлесімділігі
арқасында тез
танымалдылыққа ий
болды. Ең алғашқы
өндіріс орны Яхрама
қаласы болды.

Кофенің негізгі түрлері

КОФЕНІҢ НЕГІЗГІ ТҮРЛЕРІ
Кофе ағашының Арабика, Либерика, Экстельса, Рабуста деген 4 түрі бар.
Әлемнің 98%-ы Coffee Arabica (арабика) және Coffee Conephora (робуста) сынды екі
түрін жиі қолданады. Дегенмен бұл екі кофенің айтарлықтай айырмашылығы бар.

Кофені дайындау әдістері

КОФЕНІ ДАЙЫНДАУ ӘДІСТЕРІ
1 Кофе дайындаудың бірнеше әдісі бар. Ең қарапайымы Фенч
Пресс. Кофені арнайы ыдысқа әзірлейді. Ұнтақ күйіндегі кофе тез
бұзылатындықтан оны жаңа ғана тартылған дәннен жасаған тиімді.
Ұнтақты арнайы ыдысқа салып үстіне су құйып бұқтырамыз.
Талғамыңызға сай сүт те қосуға болады. Бес минуттан соң кофе
дайын.

2 Бұл өнер латте-арт деп аталады. Латте-арт
италиянша «сүтпен сурет саламын» деген
мағынаны білдіреді. Бұл өнер мұқияттылық пен
дәлдікті қажет етеді

Көптеген мемлекет пен мәдениетте кофені «Түрік кофесі»
деп атаудың себебі – оны пісіру әдісі. Кофенің дәндері кофе
табасында қуырылады , осынан кофе салқындатушыға
құйылады, қуырылған кофе суыған соң «дибек» деп аталатын
жерде немесе қол диірмендерінде езіп, ұнтақталады. Шикі
кофе дәндерін жеткілікті мөлшерде қуырмайтын болса
немесе қатты қуырып жіберсе, дәмі мен жағымды хош иісі
жоғалып кетеді. Кофе қаншалықты таза болса, соншама
ләззәтті болады. Түрік кофесін қуырып, езе салып ішкен
дұрыс немесе ауа өткізбейтін бір жерде сақтау керек.
Кофе пісіретін ‘джезвені’ (кофе пісірілген бақыр ыдыс) таңдау
маңызды. Суды шыныаяқпен өлшеп джезвеге құю, әр
шыныаяқ үшін 2 шай қасығымен кофе, сұранысқа қарап
құмшекер қосу, кофені әлсіз отта пісіру, көбікті болуына назар
аудару, джезведегі көбікті шыныаяқтарға құю. Фарфордан
жасалған шыныаяқтар тұтқалы немесе тұтқасыз болады.
Тұтқасыз шыныаяқтар бақыр немесе ұқсас материалдардан
жасалған «зарф» (конверт) деп аталатын ыдыстарда
ұсынылады. Осы «зарф» деп аталған шыныаяқ ыдысының өзі
керемет бір өнер туындысы болып табылады. Кофе – су және
локуммен бірге ұсынылады. Кейбір жерлерде локумның
орнына раушан, апельсин және басқа тосаптар да ұсынады.
Түрік кофесінің ең маңызды ерекшелігі дәмінің ұзақ уақыт
таңдайдан кетпеуі.

Кофе өндіру технологиясы

КОФЕ ӨНДІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ
Алдымен кофе ағашын егуге келер
болсақ, бірінші кофе тұқымын күн көзі
жақсы түсетін, ыстық климатта көшет
түріне дейін жеткізіліп өсіріледі.
Шамамен жарты жылдан соң
көшеттер егістікке, ара қшықтығын
жақын етіп орналастырып, егіледі.
Егістік алдын ала тыңайтқыштармен
байытылады. Егілген кофе ағаштары
жыл бойы ерекше күтімде болады.
Яғни арам шөптерінен тазаланып,
әртүрлі зиянкестер мен аурулардан
қорғану үшін фундицидтермен өңделіп
отырады.
Кофе ағашы 60-70 жылдай өмір
сүреді.Әр кофе ағашынан шамамен
1-1,5 мыңдай жеміс алуға болады.

1 Жиналған кофе жемістері
алдыменен ылғалды өңдеуден
өтеді.
2 Арнайы жемісіне жұмсағын
бөліп алатын машиналарда
араластырылады.
3 Кофе жемісі 2-3 күн бактерге
салынады. Бұл аралықта
шикізатта табиғи жолмен,
экзимдер әсерінен
ферментация процесі жүреді.
Шикізат соңғы рет жуылады
.

4 Аранайы күн көзі жақсы
түсетін бетондық
терассаларда немесе кептіру
столдарында жартылай,
табиғи кептіруден өтеді.
5 Ал жартылай ыстық ауамен
әсер ететін кептіру
шкафтарында екінші рет
кептіріледі.
Бұл механикалық өңдеулер
кофенің сыртқы күміс түстес
қабығынан ажыратады. Ал
табиғи жолмен, ылғал
әсерінен жүрген
ферментация процесі
нәтижесінде- кофенің жоғарғы
сапасы- жұмсақтық қасиеті
пайда болады

Кофенің пайдасы мен зияны

КОФЕНІҢ ПАЙДАСЫ МЕН ЗИЯНЫ
Дәрігерлердің айтуынша, кофейнді 100 пайыздық
мөлшерде пайдалануға болмайды.Кофейн адам
психикасына әсерін беретін зат болғандықтан, ол ортаңғы
жүйке жүйелеріне ықпалын тигізіп, ұйқысызды пен
тежеулікті азайтады. Және кофе жүректтің жұмысын
тездетеді, сонымен қатар бір мезгілде қантамырларда
жұмыс жасайды, оларды кеңейту арқылы қан қысымын
көтермеуге әсерін береді. Алайда бұл сусынды жүрек-тамыр
ауруымен ауыратын адамдарға сақтықпен қолданған жөн.
Кофе асқазан жұмысын да тездетеді, сондықтан дәрігерлер
кофені аш қарынға ішуге тыйым салады.

КОФЕНІҢ ПАЙДАСЫ МЕН ЗИЯНЫ
Егер сіз күніне үш бакал кофе ішетін болсаңыз, онда
денсаулығыңызға алаңдамасаңыз да болады. Егер күніне төртбес рет ішетін болсаңыз, онда сізде ұйқысыздық пайда болады,
адам бойында агрессивті белгілер байқала бастайды. Күн өткен
сайын ішуді көбейтпеген дұрыс, ғалымдар жеті бакалдан артық
ішуге тыйым салады, себебі ,мидың жұмыс істеу белсенділігін
төмендетеді, немесе керісінше ашуланшақтыққа, күйгелектікке
алып келеді.
Соған қарамастан, кофе шаршаңқылықты жояды, депрессия
кезінде пайдасы мол, яғни серотонина гармоны арқылы адамға
бақыт, қуаныш, өз-өзіне сенімділік алып келеді. Зерттеулер
нәтижесіне сүйенсек, психологқа аз баратын адамдар, олар
кофені көп ішетіндер екен және антидепресанттарды
қолданатыны анықталды. Кофені ішуді шұғыл тоқтатқан адам
ұйқышылдыққа, солғындыққа, өз-өзіне сенімділіктен айырылуға
алып келеді екен.

Кофе, или кофейное дерево (Coffea) – род растений трибы Кофейные, подсемейства Иксоровые, семейства Мареновые, порядка Горечавкоцветные, надпорядка Asteranae, подкласса Астериды, класса Двудольные. Кроме того, словом «кофе» называют напиток, приготовленный из обжаренных и перемолотых зерен этого дерева.

Происхождение слова

Известно, что в английском языке слово появилось в XVI в., а в русском – в XVII в. В России его произносили по разному: «кофь», «кефа», «кафе», «кофей», «кофий», «кофа», «кохей» и др. Это многообразие объясняется вариациями названий напитка в различных языках мира. Ведь и термин, и сам кофе шли в Россию двумя путями: с востока и с запада. Но во всех языках слово произносилось почти одинаково, так как у него есть исходный «предок». Существует несколько предположений о происхождении слова «кофе».

• В Англию слово coffee пришло из арабского языка. Там оно звучало как qahwe и было формой эфиопского названия местности Kaffa (Каффа, или Кэфа), откуда этот напиток распространился по свету.
• При помощи схожего по звучанию слова «qahwah» арабы обозначали сорт вина.
• Арабское слово «кауэ» в переводе значит – «сила, энергия».
• В Турции была в ходу ещё одна похожая форма – «kahve».

Какого рода слово «кофе»?

В русском языке слова, оканчивающиеся на гласную «е» относятся к среднему роду. Почему же «кофе» мужского рода? Сначала оно произносилось как «кофий» и было бесспорно мужского рода. Потом потеряло окончание «ий» и приобрело «е», и появился диссонанс. Чтобы уменьшить споры по этому поводу, в правила были внесены изменения. После реформы русского языка в 2002 году в разговорной речи стало возможным употреблять это слово в среднем роде. В литературной речи: в статьях, сочинениях, письмах, текстах выступлений дикторов, меню и др. – слово «кофе» правильно употреблять в мужском роде и не склонять его по падежам.

История растения

Согласно старой арабской легенде появлению в нашей жизни такого напитка, как кофе, мы обязаны козам. В ней говорится, что эфиопский пастух заметил, что его подопечные после поедания ягод с какого-то куста всю ночь пасутся, не уставая. Он рассказал об этом настоятелю монастыря, который и открыл силу напитка. Кофе очень понравился жителям Абиссинии. Они стали заваривать сырые бобы и пить вкусный настой. Люди из Йемена для этой цели применяли сухую мякоть плодов. Арабы смешивали давленые зёрна с молоком и использовали в качестве общеукрепляющего средства. Жарить зёрна и готовить из них напиток стали в XII веке.

Так было положено начало возделывания кофейных деревьев. Кофе долго знали только арабы. Но турки, завоевавшие в XV–XVI веках часть их территории, тоже оценили вкус и чудесные свойства напитка. Они придумали знаменитый способ варки по-турецки. Жителей Европы познакомил с кофе какой-то итальянец, вернувшийся из Турции. Он рекомендовал пить его в медицинских целях.

1690-е гг. – голландцы привезли кофейное дерево на острова Ява и Суматра. Закончилась монополия арабов на выращивание этого дерева.

1706 г. – первое кофейное дерево появилось в оранжерее Европы. Это было растение вида арабика, которое и стало родоначальником всех деревьев кофе, попавших позже в Новый Свет.

1714 г. – голландцы подарили дерево французскому королю.

1717 г. – французами положено начало истории сорта Бурбон.

1721 г. – разбиты плантации в Гвиане и на Мартинике.

1727 г. – начало разведения кофе в Бразилии.

1730 г. – начало истории сорта Blue Mountain на Ямайке.

1748 г. – растение стали выращивать на Кубе.

1760 г. – кофейные деревья появились в Гватемале.

1779 г. – растение прижилось в Коста-Рике.

К началу XIX века полностью сформировался кофейный пояс Земли. Но новые производители бобов кофе появляются и в XX веке. К примеру, таковым является Китай.

Фото и описание. Как выглядит кофейное дерево?

Внешне растение кофе несколько похоже на камелию. Это вечнозелёный кустарник или дерево высотой от 1 до 20 метров. Его средняя высота составляет 4,6-6 м. Культурные виды и сорта ниже дикорастущих.

Корневая система растения стержневая, крепкая, но неглубокая. Корень редко достигает длины более 45 м. Ствол покрыт серовато-зелёной корой. Ветви гибкие, раскидистые, длинные, часто поникающие.

Листья кофе простые, немного волнистые, на коротких черешках, расположены на ветках супротивно (по 2 напротив друг друга).

Они плотные, кожистые, глянцевые, сверху тёмно-зелёные, снизу сероватые, длиной 5-20 см, шириной 1,5-5 см. Сохраняются на дереве от 3 до 5 лет.

С третьего года жизни растение начинает цвести и давать плоды. Плодоношение обычно продолжается круглый год. Цветки у кофейного дерева с приятным запахом, напоминающим жасмин, развиваются в пазухах листьев на однолетних побегах. Они собраны в соцветия, ложные зонтики, по 3-7 штук.

Цветы мелкие, бывают белого, желтовато-белого или розового окраса. Они пятичленные, правильные, сростнолепестные, с длинной трубкой венчика. Обоеполые, способные к самоопылению, но чаще ветроопыляемые, с 5 приросшими тычинками и пестиком из 2 плодолистиков. Формула цветка: *Ч(5)Л(5)Т5П2. Живут цветы всего несколько дней.

Плод кофейного дерева – это сочная костянка. Зачастую ее называют ягодой или кофейной вишней (англ. cherry) за сходство по форме, цвету и размеру. Цвет плода по мере созревания меняется от светло-зелёного до красного, а в период окончательного созревания он становится чёрным, чёрно-синим, тёмно-пурпурным или жёлтым.

Костянка имеет почти шаровидную или овальную форму и диаметр 1-1,2 см. Её околоплодник съедобный, кисло-сладкий на вкус.

Плоды кофейного дерева содержат 2, намного реже – 1-3 крупных семени (кофейных «зерна», или «боба»).

Плоды с одним круглым семенем встречаются достаточно редко, составляя 5% от всего урожая, и носят название «караколь». Караколь тщательно отбирают и с маркировкой PEABERRY (англ.), PERLA (итал.) или CARACOLITO (исп.) рассылают, предназначая для гурманов.

Цвет семян кофе может различаться в зависимости от вида растения и места его произрастания. У большей части кофейных деревьев он серовато-зелёный. Бобы овальные, плоские, с глубокой бороздой с одной стороны и выпуклые с другой. Сверху они покрыты тонкой пергаментной оболочкой, эндокарпом, удаляющейся во время обработки.

Чтобы стать зрелыми, семенам нужно не менее 6-11 месяцев. С одного дерева в год собирают около 2 кг семян.

Где растёт кофе?

Родиной кофе как растения является центральная часть Африки (Эфиопия и Судан), Коморские острова, а также Мадагаскар, Маврикий и Реюньон. В этих областях мира, а также в странах Азии кофейные деревья и сейчас растут в диком виде.

Особое экономическое значение имеют 3 из 125 видов кофе: арабика, робуста и либерика. Их культивируют в тропической и экваториальной климатических зонах, в местах с достаточным увлажнением. Кофейные деревья встречается от 35° с. ш. до 35° ю. ш. Большие площади заняты в Южной и Центральной Америке, особенно в Бразилии, меньшие – в Юго-Восточной Азии и в Африке.

Чаще всего культивируется вид Сoffea arabica (арабика), он составляет примерно 70% всех искусственных посадок. Реже других выращивают Сoffea liberica (либерика). Оба вида не выносят жары тропиков и дают урожай на плоскогорьях от 800 до 2000 м над уровнем моря и выше при увлажнении не менее 1300 мм осадков в год. Ниже этого уровня выращивают более теплоустойчивый вид Сoffea canephora (син. Coffea robusta) (конголезский кофе, робуста), составляющий 30% посадок в мире.

На планете растут свыше 6 млрд. кофейных деревьев, а занимаемая ими площадь составляет свыше 4,5 млн. гектар.

Кофейные деревья культивируют более чем в 70 странах мира. Ниже приведена таблица крупнейших стран-производителей, которые выращивают 2 основных вида кофе.

Страны – лидеры по производству кофе (согласно отчету International Coffee Organization от 31 июля 2017 года):

В основном, производит кофе среднего качества для массового потребителя. Значительная часть урожая идет на производство растворимого кофе. Три четверти производимых в Бразилии зерен – это арабика, одна четверть – робуста.

Вьетнамский кофе очень разный: от моносмеси робусты до знаменитого Копи Лювак. Арабика производится в меньшей степени.

Арабика здесь выращивается в высокогорных районах, отличается хорошим качеством и невысокими ценами.

Далее идут Индонезия, Эфиопия, Гондурас, Индия, Перу, Уганда, Гватемала, Мексика, Никарагуа, Кот-д’Ивуар и другие страны.

Когда цветет и плодоносит кофейное дерево?

С момента посадки растения до начала его плодоношения проходит 3-4 года. Только спустя ещё 2 года достигается нормальный уровень урожайности. С этого момента в течение примерно 25 лет дерево дает урожаи. Завязь плодов происходит после сезона дождей или по окончании влажного периода. Обычно кофейные деревья дают урожай 1 раз в год. В местах, где влажных периодов несколько, плоды появляются до 4 раз в год (например, робуста в некоторых районах Вьетнама).

Ягоды на кустах расположены близко к ветке и созревают не одновременно. Урожайность одного дерева вида арабика составляет 2-5 кг в год. Из этого количества зёрен на выходе получается 0,4-1 кг жареного кофе.

Классификация рода Кофейное дерево (Coffea)

Согласно базе данных theplantlist.org (данные от 10.12.2018), род Coffea включает 125 видов:

Виды кофе, названия и фотографии

Ниже приведено описание нескольких разновидностей кофейных деревьев.

Растение является естественным гибридом Coffea canephora (робусты) и Coffea eugenioides, впервые появилось в Южном Судане и при этом считается самостоятельным видом. В результате гибридизации оно стало полиплоидным. Среди кофейных деревьев это единственный случай кратного увеличения хромосом.

Арабика – это первый кофе, который стали культивировать люди. Дикорастущие деревья вырастают до 9-12 метров в высоту и имеют разветвлённую крону. В культуре их высота обычно составляет 5 метров. Листья эллиптические, тёмно-зелёные, глянцевые, длиной 6-12 см, шириной 4-8 см.

Арабика – самоопыляющийся вид кофе. Его спелые плоды варьируют в окраске от ярко-красного до фиолетового, у мутировавшей формы Xanthocarpa они жёлтые. Плодовые ветви арабики после отмирания остаются на дереве. Содержание кофеина в арабике составляет 0,6-1,2% (по некоторым данным до 1,5%).

В диком виде аравийский кофе (арабика) растет только в горных районах Йемена и юго-западных нагорий Эфиопии, являясь эндемиком этих мест. Теперь дерево культивируется в Индонезии, Бразилии, Индии и в странах Латинской Америки. Основные культурные сорта этого вида – Coffea arabica var. burbon и Coffea arabica var. typica, а также их гибриды и мутации.

Оптимальная температура для жизни растения колеблется в пределах 15-24°С. Оно может переносить незначительное понижение температуры, но не заморозки. Предпочитает расти в затенении, встречаясь на высоте от 600-800 до 2000 м над уровнем моря.

Робуста – это кустарник или небольшое дерево высотой от 2 до 10 метров с неглубокой, но крепкой корневой системой. Цветёт он нерегулярно, а для созревания плодов этого вида кофейного дерева требуется 10-11 месяцев. В зернах робусты содержится в 2-3 раза больше кофеина, чем в арабике: от 1,6-1,8% до 3-3,2%, в среднем 2,7%. Данное кофейное дерево меньше подвержено заболеваниям и поражению вредителями. Но этот вид считается менее изысканным и добавляется в растворимый кофе и смеси эспрессо для придания им крепости.

Плодовые ветви робусты после отмирания опадают. Листья растения имеют длину 5-32 см и ширину 2-8 см. Цветки конголезского кофе белые, часто с кремово-коричневой «звездой», образованной полосками, идущими по центру лепестков. Цветы образуют соцветия из 3-6 бутонов.

Исторически этот вид кофейных деревьев берёт начало из Центральной и Восточной Африки южнее Сахары. Теперь робуста растет в диком виде также на острове Борнео, в Коста-Рике, Французской Полинезии, на Ямайке, Малых Антильских островах и в Никарагуа. По площади выращивания робуста занимает второе место в мире. Крупнейший производитель робусты – это Вьетнам. Также данную разновидность экспортируют из Бразилии и Африки, где он носит название conilon (конилон).

Дерево либерийского кофе очень красиво, оно вырастает до 20 м в высоту, но производит гораздо меньше плодов, чем арабика, так как очень требовательно к теплу и влаге. Листья либерики крупные, похожие на опахала, длиной 15-30 см, шириной 5-15 см. Цветы белые, растут соцветиями. Опыляются ветром и насекомыми. Длина кофейных зёрен этого вида составляет 30-35 мм, ширина – 10-15 мм.

Либерика – третий вид кофейных деревьев по распространению и использованию в мире (2%). Характеризуется малым содержанием кофеина (от 1,2 до 1,5%) и слабым, ненасыщенным вкусом напитка. В чистом виде этот вид используют мало, в основном его добавляют в смеси. Его также применяют в кондитерской промышленности и в качестве подвоя при гибридизации.

Родина данного кофейного дерева – Западная и Центральная Африка: от Либерии до Анголы и Уганды. Либерика выращивается в Индонезии, Шри-Ланке, на Филиппинах, Сейшелах, Андаманских и Никобарских островах, в Малайзии, Венесуэле, Колумбии, Бразилии, Вест Индии.

Кстати, кофе эксцельса (он же эксцельза, или кофе высокий) (Coffea dewertii, Coffea dybowskii), а также Coffea dybowskii раньше считали самостоятельными видами. С 2006 года их относят к разновидности либерийского кофе под названием Coffea liberica var. dewevrei.

Данный вид растёт в форме небольшого кустика высотой в 1-1,5 м на крутых скалистых склонах и во влажных тропических лесах. Диаметр его семян равен 5 мм. Камерунский кофе отличается почти полным отсутствием кофеина, напиток из него полезен людям, которые не переносят этот алкалоид.

Растение родом из Камеруна. Оно описано и изучено в 2008 году профессором Андре Шарье, потому и названо в его честь. Несколько компаний мира пытаются выращивать и продвигать на рынке этот вид кофе.

Взято с сайта: nargil.ir

Дерево родом из стран Западной Африки, встречается в Гвинее, Либерии, Сьерре Леоне, Кот-д’Ивуар. Достигает высоты в 6 метров. Зрелые плоды его темно-пурпурные.

В чем разница и что лучше?

Арабика и робуста – это не сорта кофе, а два основных вида кофейных деревьев, используемых для получения зёрен. Они отличаются друг от друга по многим признакам.

Дерево арабики вырастает до 9-12 м (в среднем достигая 5 м), высота робусты составляет 2-10 м.

Арабика может произрастать на высоте в 600-800 м, но лучшие сорта кофе собирают с растений, выращиваемых от 1200 до 2000 м над уровнем моря. Робуста культивируется ниже – до 800 м над уровнем моря.

Очередное отличие: арабика – перекрёстноопыляемое растение, робуста – самоопыляемое.

Кариотип клеток арабики полиплоиден, он состоит из 44 хромосом. Хромосомный набор робусты равен 22.

Химический состав арабики: 0,6-1,5% кофеина, около 18% эфирных масел, 8% сахаров, 5,5-8% хлорогеновой кислоты.

Химический состав робусты: 1,6-3,2% кофеина, 8-9% эфирных масел, 4-5% сахаров, 9-11% хлорогеновой кислоты. Из этого сравнения видно, что в робусте содержится почти в 2 раза больше кофеина, чем в арабике.

Очередное различие между арабикой и робустой заключается в зернах. Зёрна арабики крупнее по размеру, они овальные, при обжарке приобретают равномерный цвет.

Зерна робусты мельче, они округлые, при обжарке окрашиваются неравномерно. Кроме того, у них имеются пятнышки по обе стороны от бороздки, они как бы делят семечко пополам.

Слева обжаренное зерно арабики, справа обжаренное зерно робусты

Арабика подвержена многим заболеваниям и атаке вредителей, робуста более устойчива к ним. По сравнению с арабикой, робуста менее прихотлива в уходе и дает более высокие урожаи при меньших затратах на культивирование.

Кофе из арабики характеризуется наличием кислинки, более разнообразными оттенками и нюансами вкуса, превосходит робусту по аромату и мягкости.

В зернах робусты содержится в 2 раза больше кофеина, чем в арабике, поэтому кофе из робусты крепче, он более горький, терпкий и вяжущий на вкус, но со слабым ароматом и не имеет оттенков вкуса. Робуста придает напитку насыщенность, горчинку и крепость, а также дает густую, плотную пенку, поэтому данный вид кофе часто добавляют в смеси для приготовления эспрессо.

Зёрна арабики используют для приготовления напитка отдельно и в составе смесей. Робусту добавляют в смеси и пускают для изготовления растворимого кофе.

Арабика дороже робусты минимум в 2 раза.